|
محمد سعید در ده خیر آبـاد ، قـریه عمرزئی ولايت لغمـان در ی فامیل
روحانی ، تصوفی و مدرس در سال 1300 هجری شمسی شـم به جهـان شـود
. و تعلیمات ابتدائی از نظم و نثر دری و مبادی فقه عبادات صرف و
نحو و رســــاله های علم منطق و غــــیره را از والدامجد خود مولوی
عبدالمجید ه از جمله مدرسین ، مجاهدی نامــــدار وطــــن و یی از
مشایخ مشهور طریقت قادریه شریفه بود ، آموخت و بنابراستعداد خــــا
ص ــــه داشــــت بعد از سری نمودن امتحان فوق العاده در صنوف
بالا تر مدرسه عــــالی دارالعلوم عــــربی ابل ، شامل شد. محمد
سعید به مجرد فراغت و سب لقـب مولوی ؛ به حيث استاد در همین
مدرسه مقررشده و بنام مولوی سعید افغانی شهرت یافت و درهلوی
آن به تــــدریس ، امــــامت ، وعظ و نصیحت و ارهای فرهنی توام با
نوشتن مضامین دینی، اجتماعی و سیاسی رداخت. مولوی سعید افغانی
در سال ( 1328 هجری) به حيث مدير مدرسه دارالعلوم نجم المدارس
ولايت ننرهار ه در قریب جوار مرقد مبــــار علامه نجم الدین مشهور
بــــه هــــده صاحب شیخ طریقه قادریه موقعیت دارد و یی از
مشهور ترین مدرسه دینی آن وقت در افغانستان بود، توظیف ردید . او
برعلاوه یشیبرد امور مـدرسه نجم المدارس به ارهای فـرهنی، امامت
و موعظه ای دینی و ار وسیع سیاسی برای تنــــویر جــــامعه رداخــــت
و همنان جریده قلمی را بنام النجـم ه بیشتر از نیم قرن قدامت
تاریخی دارد ، با شعار خــــدمت به مــردم و وطن تأسیس رد و خود
منحیث مدیر مسوول ؛ ار نشراتی آنرا به یش میبرد ، تا اینه بنابر
فعالیت های دینی، ملی ، اجتماعی و تربیه صدها امام ، مدرس،
قــــاضی و عالم دینــــی بعد از ده سال خدمت در مدرسه دارالعلوم
نجم المدارس به مرز افغانستان شهرابل تبدیل ردید ه در مورد
علت تبدیلی موصوف مرحوم مولوی محمد هاشم امـــه وال درسال (
۱۳۶۳ هجری شمسی ) نین نوشته است:
( ماه مبار رمضان رسید و ادشاه وقــــت در جلال آباد بودند و در
مسن شــــاه باغ وب سرشته ختم ریم در اثنای نماز تراویح ه در
مذهب حنــــفی رح عبادت های مــــصنونه است ګرفته شده بود ، در
آن اشترا ورزیدند . مدیر صاحب نجم المدارس مولــــوی سعید افغانی
با ند نفر استادان مدرسه نیز در آن ختم شرت رده بودند ، در شب
اخیر ختم طوریه تامل است سخنرانی های اجتماعی و موعظه دینی ایراد
میګردد ، دوتور صاحب فرصت را غنیمت دانسته بحضور ادشاه آیه قرآن
ریم را تلاوت، ترجمه و تفسیر نمودند از اثر درد دل ه با آمور وطن و
بهبود آن برای بهبود اهل وطن داشتند به جرئت حق ګوئی ضمنآ خطاب به
ادشاه ګفت : اګر ه در قانون اساسی ذر ګردیده ه ادشاه شخصآ واجب
الاحترام و غیر مسوول اند ، ایا شما فرمانی را صادر رده اید و از
علمآ و خطبآ خواهش رده اید ه به یادداشت لمه بنده خدا ج در خطبه
بشـما دوعا بنند و بنده شرعآ به نزد خالق رب العالمــــین
مســــوولیت داشته می باشد بله در ذهنیت عامه افــــه ملت و رعیت
نیز مسوولیتی دارید . خــــواهــــش مینم ؛ تا شخصآ نیز قبول زحمت
فرموده به امور اداره عامه وطن توجه رده و جلو خود سریهای بعضی
مامورین بزرګ را بګیرید و ... فردا آن مولوی صاحب را وزارت معارف
خواسته و به حیث معلم متب ابتدائی در شهر ابل مقرر شدند و مولوی
صاحب به صبر استقامت از این امر اطاعت ردند . )سعید افغانی بدون
ترس از صدمه حامیت و قدرتمندان وقت، همواره به اداء رسالت و وظایف
ایمانی و وجدانی رداخته و برای تنویر اذهان ملت و خاصتا جوانان
شور در هلوی ار های فرهنی ، تنویری و خطابت ؛ جريده قلمی تحت نام
اخلاق را در لیسه عالی حبیبه شهر ابل تآسیس و به دست نشر سرد
ه محترم خلیل زمر خاطرات شان را تحت عنوان ی معلم و ی رهنمائی
خوب نین نوشته است :
( دقیق بیاد دارم ه سال ۱۳۴۱ هجری شمسی بود و مــــن در صنف دهم
لیــــسه حبیبــــیه درس میخواندم . مردی بلند قامت ، با وقار و
سنګین ه دارای لباس منظم و ا و تمیز بود ، یجا با محترم محمد
یعقوب سر معلم متب وارد صنف ګردید و یعقــــوب خان موصوف را اینطور
معرفی نمود : او محمد سعید افغانی نام دارد و س از ایــــن بشما
مــــضمون تفسیر را تدریس خواهند نمود ، س از این معرفی مختصر
استاد سعید افغانی به تدریس آغاز نمود . او با سایر معلمین علوم
دینی ه تا آن دوران من دیده بودم تفاوت لی داشت ، موصوف شمرده و
حساب شده حرف میزد ، با حوصله و با تمین بود و در طول دو سالیه او
معلم بود یروز هم حالت عصبانیت و بی موازنګی را از او ندیدیم .
استاد سعید افغانی ی معلم مهربان بود و به همه ګونه سوالات شاګردان
اسخ میګفت و این حرفهای استاد تا نون در ګوشم طنین انداز است :
دین اسلام ، دین اخوت و دین برادریست ؛ عفو و ګذشت بر انتقام و
خشونت در آن برتری دارد و.. ) .
سعید افغانی درسال 1342 هجری شمسی مطابق 1964 ميلادی غرض
تحصيلات عالی به وهنتون الازهر مصر اعـزام ردید و در آنجا بر
علاوه تحصیلات عالی ، به امورفرهنی نیز مصروف شد و بحیث مسوول
امور نشراتی بخش افغانستان در رادیو قاهره به معرفی لتور مـردم
افغانستان و روابـط تاریخی دو ملت افغـان ومصر ر داخت و بعدآ
به اس خدمات شایسته شان در این عرصه به صفت امــرشعبه نطاقان بخش
شتو بیرالموذ عین در رادیو قاهـره تؤظیف شد .
سعید افغانی برعلاوه اینه درآموزش علوم ذاوت خاصی داشت ؛ شخصتی
مهربان ، دلیری و شجاع توام با عواطف و احساسات بشری، خیر خواه ،
مردم دوست ، صلح و امنیت سند، طرفدار سرسخت در مقاومت و دفاع از
عقاید حقه اسلامی واقعی بـود ، ه بنابر این صفتش در شب حمله نظامی
بالای شور مصر۱۹۶۷ میلادی ، با قبول تمام خطرات حیاتی ؛ به رادیـو
قاهـره رفت و برعلاوه نشرات شتو ، نشرات عـربی رادیو قاهره را با
فصاحت زبان ، خلاقیت ?ورنالستی و توضیحات عالمانه فعال نهداشت
و از آنطریق مردم و قوای مسلح را به نفع مردم مصر ، جهان اسلام و
دولت فـقید جمال عبدالناصر رﺋیس جمهور وقـت جمهوری عربی مصر به
اتحاد ، متانت و ایداری دعوت رد ه به اس این شجاعت تاریخی شان از
جانب فقید جمال عبدالناصر رﺋیس جمهور مصر رسمآ به حضور ذیـرفته
شده ومورد تمجيد و ستایش شان قرار رفت.رﺋیس جمهور مصر ، با حضور
داشت وزیر ارشاد و فرهن از شجاعت و دلیری سعید افغانی قدردانی رده
و نین فت : ( این ابتار شجاعانه شما ارنامه های علامه سید جمال
الدین افغانی را درخـاطرات مردم مصر دوباره تازه ساخت ، فلـهذا
دولت مصر از شما علا مه دوم و از مردم افغانستان قلبآ ابراز ساس
مینماید . ) سعید افغانی در مقابل از حسن نظر و اخلاص جلالتماب
فـقید جمال عبد الناصر ساس و تشر رده و بر روابط تاریخی بین
مردمان دو شور تاید نمو د و همنان جمال عبد الناصر به وزیرارشاد
وفـرهن اسلامی هدایت داد تا به اس خدامات سعید افغانی و تحیم هر
ه بیشتر روابـط مردم مصر و افغانستان ؛ دو جلد تاب شان را
بنام های : شيخ الااسلام عبدالله الانصاری الهروی و نابغهّ
ءالشرق السيد جمالالدين الافغانی ا نماید . سعید افغانی بنابر
ذاوت و استعداد خارق العاده ئی ه داشت، توانست در مدت متر از نج
سال اقامت خویش در شور جمهوریه عربی مصر، برعلاوه لیسانس اصول
دیـن ، دیلوم ماستری و دیلوم دوتورا راموفقانه در رشته
فلسفه و الهیات از ـوهنتون مشهور اسلامی جهان جامعه ّالازهـر
الشریف بدست آورد ، با مال افتخار وسربلند ی به وطن خویش عـودت رد
و به صفت استاد دردارالمعلمین روښان ابل و بعدآ
درولــــتخنی ابل بــــه تدریس مــــضامین تاریخ اسلام رداخت.دوتور
محمد سعید سعید افغانی به شخصيت انســــان حــــرمت میذاشت ،
با همه با حوصله و فراخدلی برخورد میرد ، اهـــــل منطق و استدلال
بود ، به محراب فضیلت وعلم احترام بی شایبه داشت و در اوج جاه و
جلال به تواضع زیست و منحيث فرزند صالح وطن و بمثابه محقق رتلاش و
حقيقت جو ، بعد از غور و بررســــی همــــه جانبه اوضاع سياسی و
اجتماعي وطن بخاطر ایجاد ی جبهه متــــحد ملی شعار زيرا :
دین هرعالم ، هرشخصيت مذهبی ، هر وطنرست و هر انسان صادق آنست ه
تمام قدرت، استعداد و دانش خود را وقف مبارزه بخاطر آزادی ملی و
اجتماعی ، بخاطر صلح و امنیت بشریت نماید . مطرح رد و جهت تحقق
آن به مبارزه صنفی همنان در جمع جنبشهـای دموراتي استادان وهنتون
ابل و محصلان (۱۹۷۲م مطابق ۱۳۵۱ هجری شمسی ) رداخـت و به هماری
هری: استاد فضل الربی ?وا، دوتورمحمداحسان روستامل ، وهاند علـی
محمد زهما وعـده يی ديری از استادان ، طرح هسته ذاری اتحادیه
استادان افغانستان را تمیل نموده و در اولین جلسه مؤسسان افتخارآن
را در یافت تا به نمایندی ازانون علمی خویش به عضویت رهبری شـورای
مرزی و متعاقبآ به صفت معاون شورای مرزی آن اتحادیه انتخاب ردد.
استاد سعید افغانی به هماری استادان دمورات وشید ، تا اتحادیه
استادان وهنتون ابل را منحیث مدافع حقوق صنفی و حرت ممد احیای
دموراسی در وطن سوق و رهبری نماید ، بر علاوه اینه اتحادیه رااز
لغزش به و راست به دور نهداشت ، زمینه و وسایل را بخاطر تشیل
جبهه متحد ملی به اشترا فعال تمام احزاب ، سازمانها و شخصیت های
ملی و اجتماعی آماده ساخت ه بونه مثال میتوان از جمله فعالیت و
سازماندهی موصوف به صفت معاون شورای مرزی اتحادیه استادان وهنتون
ابل ، در اجتماع بزر احتجاجیه مـردم شهر ابل ه در( 13 مار 1973
میلادی ) در ار زرنار شهر ابل تدویر ردیده بود و در آن
نمایندان احـزاب و سازمانهای مختلف سیاسی ، ملی واجتماعی اشترا و
سخنرانی نمودند ، منحیث اولین قدم علنی بخاطـر ایجاد جبهه متحد ملی
درشور بشمار برد ه در موردمحترم محقق م . ح . بارق شفعیی خاطرات
شان رابنام خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود نین نوشته است :
( دتور سعید افغانی نه تنها ی طالب العلم ، با استعداد ســــرشار و
خسته ګــــی نازیر در آموزش علوم عصر خود بود ، بله عالمی جهید در
علوم فلسفه و تصوف اسلامی ، دانشمندی واردتاریخ و فرهنګ هن سال
شورو مــــنطقه خویــــش و در تمام این عرصه ها استاد توانا و
آموزګار هنرمند و دانایی نیز بود . دتور سعید افغانی می وشید
اتحادیه را از سوائب لغزش به و راست به دور نګهدارد ، ه
الحق در آن ګــــیرودار ار آسانی نبود ، مع هذا ؛ اتحادیه در مسایل
سیاسی به صورت محسوسی از مرز به طرف اتخاذ موضوع میرد و این
یی از عواملی محبوبیت بــــیشتر استاد سعید افغانی در نهــــضت ملی
و دموراتی شور بود ، در عین حــــال او میــــوشیــــد با استفاده
از این تجربه در زمیــــنه وسیعتری ، این اشترا مساعی در بین
نــــیروهای سیاسی دارای تمایلات ګوناګــــون را، با تــــجربه به
نــــقاظ مشتر در اهداف عمومی شان ، به اشترا در ی جبهه متحد
دموراتی و ملی در معرض آزمایش قرار دهد، ولی اتحاد ملی به زمینه و
یا زمینه های عینی مبارزات متحد ملی ضرورت داشت و.... ) علامه
دوتور محمد سعید سعید افغانی هم عالم مجتهد بود و هم روحانی ؛
هم ملا بود و هم مدرس ؛ هم سیاست مدار بود و هم در راه عدالت صادق
؛ هم استاد فلسفه بود و هم الهیات ؛ هم در علوم دینی وارد بود و هم
در علوم اجتــــماعی ؛ هم مــــحقق ر تلاش و هم مبارز راه صلح و
آرامش نانه مرحوم مولوی محمد هاشم امه وال در خاطرات شان نین
نوشته است . ( دوتور صاحب سعید افغانی ؛ صاحب قـوه قدسیه بـود ؛ از
نفس خویش بـرآ مده وذشته بود، دائمـآ در فــــرحصول سعادت و آرامی
برای ـــــافه بشریت علی الخصوص برای اهـل اسلام و اهـل وطـن محبوب
خود بود و ... )سعید افغانی قلــــم توانا داشت ؛ او با نوشتن
بیشتر از سی و هفت جلد تب و بيشتر از دوهزار عــــنوان
مقالــــه و مضمون به زبانهای شتو ، دری و عربی البته ه در
بخش فلسفه ؛ ه هم در دنیا ی تصوف و ه هم در عالم اجتماعیات !
آرزو داشت تا بشریت را از در خشش حقایق آاه سازد ، ه در این بحث
وتاه صرف بونه مثال بخش اند از اندرزهای جناب شان را خدمت شما یشش
میدارم :
ــ عـباد ت ؛ رــن اساسی مسلمانی است ! س بر هـر فـرد مسلمان واجب
است تا با خلوص نیت ، محبت و متی بــر ارشادات رسول اــرم صلی الله
علیه و سلم ، فقـط رب العالمین را رستش و عبادت ، خالصانه نماید .
ــ زندی تحفه حق تعالی ؛ بخاطر سعادت و خوشبختی بشریت است ؛ ه
آن را میتوان با ریاضت و عبادت ، عشق و محبت ، اعتماد و باور ،
صبر و حوصله و ذشت و فدااری بدست آورد و از مزایای آن مستفیدشد.
ــ عشق و محبت ! جذبه ، الهام ، میل روح ، انوار و تجلی الهی ؛ بر
دل رهیزاران و مومنان صادق است ه بالوسیله آن میتوان به ثمره
نعمات در اه الهـی نایل شد ؛ س هــر آنه از این نعمت حـق تعالی
بـدور ماند ، غـافل است ؛ و جفا ــار !
ــ با شر ذار از مزایای زندی لذت ببرید ، بخاطر اینه فرصت از دست
رفته دوباره میسر نمیردد.
ــ رمز سعادت و خوشبختی بشریت در حسن خیر ، تعقل سالم ، تعاون و
همزیستی مسالمت امیز است .
ــ رمز سعادت و نیبختی دنیا و عقبا در ار عمل خیر مضمر است و از
همین جهت است ه قیامت و تباهی عمومی آن وقت به میان میاید ه مفوره
و عمل خیر بلی از بین برود .
ــ زندی شیرین است ! ار با عشق و محبت آن را بناء رد و با
تعقل سالم از مزایای آن لذت برد
ــ دنیا زیبا است ! ار به زیبائی آن وشید و از آن حظ برد .
ـــ محبت دوستی و نشاط قلب است ه زمینه و وسایل تفاهم و حظ و
لذت را در وجود انسان رورش میدهد و مانع رشد ینه ، نـفرت و دورت
میردد .
ــ خانه و خانواده انون سعادت و خوشبختی است ! درصورتیه با نیت
ا تهداب ذاری ردد ، با عقل سیلم و قلب مملـو ازعشق و محبت به
بقای آن ـوشید و با امانت داری، صبر، حوصله ، ذشت و فدااری به
ضوابـط آن احترام ذاشت و از آن حفاظت رد
ــ یی از روش های اساسی در تربیت اطفال آن است ؛ تا والدین با
محبت ، صميميت و دوستی اطفال خویش را به وش ردن ، عادت دهند و
بعدآ آنها را تربیت ، تعلیم ، رهنمائی و م دوامدار نمایند .
اـر این روش و شیوه والدین ، در تربیت اطفال شان تـوام با
دلسوزی ، اعتماد و حوصله مندی باشد ، در آن صورت نتایج و سطح
مسوولیت، فعالیت وعلاقمندی اطـفال در بـرابـر والدین ، خانواده
و جامعه موثر است .
علامه سعید افغانی متاهل بود ، نه سر و دو دختر داشت ، ه فعلآ هشت
فرزند شان در قید حیات بوده و مصروف ار های فرهنی ولتوری بوده و
از آنطریق در برابر وطن و مردم رسالت خویش را اداء مینمایند .
دریغا ؛ مولانا محمد سعید سعید افغانی خـوش درخشید ولی دولت
مستعجل بود ! او به تاريخ اول حوت 1363 هجری مـریض شد و به
بتاریخ هفـت حوت 1363 هجری شمسی مطابق 25 فبروری سال 1985
ميلادی ساعت دو بعـد از ظهر ، روز دوشنبه به عمـر شصت و سه ۶۳
سالی ضربان قلب مهربانش در حالیه روف تابش را اصلاح میرد ، از
حرت باز ماند و درشفـاخانه اادمی علوم طبی ، داعی اجل را لبی فت و
بعالم جاودانی شتافـت.
جنازه مرحوم سعید افغانی بتاریخ هشتم فبروری 1958 با مراسم خاص
توام با اشترا صدها تن علما ، روحانیون ، دانشمندان ، بزران
حومت ، مخلصین ، شاردان ، دوستان و اقارب در مسجد جامع ل خشتی
شهرابل اداء ردید و مطابق وصیت شان در جوار مرقد حضرت تميـم
الانصـار رح در شهـدای صالحین به خا سرده شـد .
ا نالله و انا الیه را جعون
ماخذ و منابع :
ــ زما ?وند : نوشته علامه سعید افغانی
ــ د سولی او تفاهم د لیاری مبلغ دوتور مولوی محمد سعید افغانی :
نوشته سر محقق عیدالله خدمتار بختانی
ــ جراید النجم : موسس مولوی سعید افغانی
ــ اندرزهای دری : نوشته علامه سعید افغانی
ــ تذر مختصر در باره شخصیت الحاج دوتور سعید افغانی : نوشته مرحوم
مولوی محمد هاشم امه وال ــ خــوش درخشید ولی دولت مستعجل بود :
نوشته محقق م . ح . بارق شفعیی
ــ ششمین سال وفات شخصیت فرزانه سعید افغانی : نوشته سر محقق محمد
صدیق سیلانی
ــ ارواښاد مولانا سعید افـغانی اودهغه ټولنیز شخصیت : مولوی غلام
سرور منظور
ــ ه وطـن مین یو ستر استاد : نوشته وهاند داتر محمد قاسم جمدر
ــ د سولی او ټولنیز عدالت دلاری ی?ندل شوی شخصیت : نوشته شاه
محمود حصین
ــ مبارز راه صلح و تفاهم : اران نشراتی د حق لاره .
ــ سوله او تفاهم د سعید افغانی له نظره : نوشته محمد رحیم یوسفی
ــ استاد سعید افغانی محقق ر تلاش و هم مبارز راه صلح و آزادی :
نوشته ولی فنی
ــ ی معلم و ی رهنمای خوب : نوشته خلیل زمر
ــ استاد افغانی د علم او فرهنګ دلاری یو تلاتی نوم : شماره ۴۸
مورخ ۱۳۶۹ روزنامه یام .
ــ مرحوم استاد سعید افغانی : شماره ۳۱ مورخ ۱۳۶۹ جریده الاسلام.
ــ د سولی مبارز : اران نشراتی د حق لاره .
|
